El dezenfektanları beyin hücrelerini öldürebiliyor
El dezenfektanlarında bulunan bazı kimyasalların beyin hücrelerine zarar verdiği tespit edildi. Yapılan deneylerde, bu kimyasallara maruz kalanların beyinlerindeki destek hücrelerinin sayısında azalma görüldü. Uzmanlar, dezenfektanları iyi havalandırılan ortamlarda kullanılmasını öneriyor.
El dezenfektanlarının beyindeki destek hücrelerine organ gelişim aşamasında zarar verdiği tespit edildi. Zehirlilik derecesi bilinmeyen 1823 bileşiğin incelendiği araştırmada, laboratuvar koşullarında oligodendrosit adlı hücreleri öldüren veya gelişmesini engelleyen iki kimyasal sınıf belirlendi. Oligodendrositler, nöronların etrafını sararak beyin sinyallerinin hızlıca hareket etmesini sağlayan yalıtkan bir örtü oluşturuyor.
Nature Neuroscience adlı akademik dergide yayımlanan araştırmada tespit edilen kimyasal sınıflardan biri dörtlü bileşikler. Bu bileşikler, el dezenfektanlarından diş macunu ve gargara gibi kişisel bakım ürünlerine kadar birçok üründe bakteri ve virüsleri öldürmek için kullanılıyor. Ancak bu bileşiklerin yanlış kullanımı veya iyi havalandırılmayan alanlarda kullanılması durumunda yutulabiliyor veya solunabiliyor.
Diğer kimyasal sınıf ise tekstil ürünleri, yapıştırıcılar ve mobilyalarda alev geciktirici olarak yaygın şekilde kullanılan organofosfatlar. Bu organofosfatlar, yağda çözünen özellikleri nedeniyle deri yoluyla emilerek beyne ulaşma riski taşıyor.
Fareler üzerinde yapılan deneylerde dörtlü bileşiklerden biri oral dozda verildikten birkaç gün sonra, bu kimyasallar hayvanların beyin dokularında görüldü. Bu da bileşiklerin, kan dolaşımıyla beyin hücreleri arasında koruyucu kalkan görevi gören kan-beyin bariyerini geçebildiğini gösteriyor.
Setilpiridinyum klorür diye bilinen bir tür dörtlü bileşikten günde 10 doz verilen hayvanların, beyninde oligodendrosit sayısının azaldığı da tespit edildi.
Benzer etkiler, laboratuvar ortamında geliştirilen ve beyin hücresi dokusu gibi davranması sağlanan insan kök hücrelerinde de gözlemlendi.
ABD'deki Case Western Reserve Üniversitesi'nde moleküler biyologluk yapan Erin Cohn, yazarı olduğu araştırma hakkında şöyle diyor: "Oligodendrositlerin (diğer beyin hücrelerinin değil) dörtlü amonyum bileşiklerine ve alev geciktirici organofosfata karşı şaşırtıcı derecede savunmasız olduğunu bulduk."
Ancak laboratuvar ortamında yapılan bu çalışmada hücre ve fareler, insanların normalde maruz kaldığından daha yüksek yoğunlukta ve farklı şekilde bu bileşiklere temas etti. Bu nedenle uzmanlar, araştırmanın sonuçlarına panikle yaklaşılmaması gerektiğini belirtiyorlar.
Temizlik işlerinde çalışanlar, özellikle okul ve hastanelerde, güçlü dezenfektanları kullanmaları nedeniyle bu maddelere diğer insanlardan daha fazla maruz kalabilirler.
Dörtlü bileşiklerin insan sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar son yıllarda artmıştır. Kovid-19 pandemisi sırasında insanların kanında pandemi öncesine göre iki kat daha fazla dörtlü bileşik bulunduğu kaydedilirken, bunun dezenfektanların yaygın şekilde kullanılmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Kaynak: Independent Türkçe