Moğolistan'da İlteriş Kağan'ın anıtı bulundu
Moğolistan'da Kül Tigin ile Bilge Kağan'ın babası İlteriş Kutluk Kağan'a ait anıt kompleksi ve Türk ve Soğd diliyle yazılan yazıt bulundu.
Uluslararası Türk Akademisi ve Moğolistan Arkeoloji Enstitüsü, Nomgon Vadisi’ndeki ortak bilimsel arkeolojik araştırmaları sırasında yeni bir keşfe imza attı. Moğolistan’ın Ötüken bölgesindeki Hangai Jote’de, İlteriş Kutluk Kağan’ın bir anıt kompleksi ve yeni bir yazıt bulundu. Yazıtın, Türk ve Soğd dillerinde yazılmış olduğu açıklandı.
Uluslararası Türk Akademisi'nden yapılan açıklamada, “Türk Kağanlığı’nın kurucusu atamız Bars Bey Kağan’ın kayınpederi İlteriş Kağan adına dikilen anıtı, Türk Akademisi ve Moğolistan Arkeoloji Enstitüsü işbirliğiyle bulduk.” denildi. Uluslararası Türk Akademisi Başkanı Darhan Kıdırali ise yaptıkları keşfi sosyal medya hesabından "Müjde!" diyerek duyurdu.
Kıdırali, “Müjde! Uluslararası Türk Akademisi ile Moğolistan Arkeoloji Enstitüsü'nün Ötüken bölgesinde yürüttüğü bilimsel keşif çalışmaları sonucunda Kül Tigin ve Bilge Kağan'ın babası İlteriş Kutluk Kağan'ın Anıt Kompleksi ve yazıtı bulundu. Detaylı bilgiyi yarın Ulan Batur’da yapılacak olan basın toplantısında duyuracağız. Kutlu olsun!” dedi.
19. yüzyılın sonlarında bulunan Orhun yazıtları; Türklerin kökenini, tarihini, kültürünü ve diğer Türk boylarıyla ilişkilerini anlamak için önemli bir kaynak olan anıtlardı. Bu Runik harfli Türk yazıtları, bilinen en eski yazılı Türk eserleri olma özelliğini taşıyor.
Bilinen ilk Türk alfabesi ile yazılan yazıtlar, iki Türk şehzadesi Kül Tigin ve Bilge Kağan onuruna dikilmişlerdi. Kül Tigin yazıtını kardeşi Bilge Kağan, Bilge Kağan yazıtını ise oğlu diktirmiştir. Üçüncü kitabe ise siyasi bir figür olan Bilge Tonyukuk adına dikildi. Bu üç yazıt Orhun yazıtlarını oluşturuyor.
İlteriş Kutluk Kağan kimdir?
İl Kağanın soyundan gelmekte olup atası Etmiş Bey'dir. İlteriş Kutluk, akıl hocası Bilge Tonyukuk ile birlikte Çin'e isyan etti. M.S. 681 yılında "On yedi arkadaşı" ile birlikte Türk Kağanlığı'nı yeniden kurmak için harekete geçti. Kutluk az zamanda, Ötüken başkent olmak üzere, Kağanlığı örgütledi. Günümüzde genellikle İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı adıyla anılan bu devlete kurucusunun adından dolayı günümüz tarihçileri Kutluk Devleti de demişlerdir.
Çin hâkimiyetine girerek istiklâlini kaybetmiş olan, Çinlilerin egemenliğindeki Türkleri M.S. 682 yılında tekrar birleştirerek tek bayrak altında topladığı için kendisine "İlteriş" adı verilmiştir. Kardeşi Kapgan'ı şad ilan etti ve Veziri Tonyukuk'u diplomasi ve ordu işlerinin başına geçirdi.
682 yılından sonra, on yıl içinde, on yedisi Çin'e olmak üzere kırk yedi sefer tertip eden İlteriş Kutluk Kağan, yirmisine bizzât katıldı. Hepsinde başarılı olup, hiç yenilmediği rivayet edilir. Ölünce yerine kardeşi Kapgan Kağan geçmiştir.
Kaynak: Arkeofili