Türkiye tarihinde devletin tek merkezli olmasının birçok faydası ve dezavantajı olmuş. Vatan ve bayrak algısı birçok ileri devletten önce oturmuş. Fakat kültür seviyesi olağanüstü düşük olduğu için aynı olgu birçok konuda ülkeyi zayıf tutmuş. "Devletin bir bildiği vardır." algısı yüksek yüksek okullardan mezun ahali için hala bir sınır hattı çiziyor. Ülkenin daha güçlü olması için alınacak sorumluluk sanki hiç yokmuş gibi davranmaya alışmış altkültür küçük bir serzenişi işitmesi durumunda bile dudaklarını sımsıkı kapatmayı kendini korumak için bir gereklilik biliyor.
Latin ülkeler ülkemize çok benzer kültür arızalarıyla doludur. Birçok Güney Amerika ülkesinde çok az bir elit azınlık ülkenin çoğu birkimine hakimdir. Onların teşviki veya izni olmadan adım atmak, bir bina dikmek, bir göle taş atmak çok tehlikelidir. Fakat insiyatif alma konusunda yürekli olanların isimleri henüz canlı. Cübbeli bir rahip duruma karşı bir insiyatif alıp vaazlar verip canını ortaya atabiliyor. Restrepo "İnanan herkesin görevi devrimci olmaktır." diyebiliyor. Geliri, varlığı, yokluğu kiliseden gelse de onu hiçe sayabiliyor.
Refik Tırpan ALTAY